Μια κατοικία που σήμερα θα κόστιζε 200.000 ευρώ να ξαναχτιστεί, ασφαλίζεται για 120.000 ευρώ επειδή αυτό ήταν το ποσό που είχε δηλωθεί πριν από αρκετά χρόνια. Έπειτα συμβαίνει μια πυρκαγιά με ζημιά 40.000 ευρώ. Ο ιδιοκτήτης θεωρεί εύλογα ότι, αφού η ζημιά είναι μικρότερη από το κεφάλαιο του συμβολαίου, θα αποζημιωθεί ολόκληρη. Εκεί ακριβώς εμφανίζεται ένα θέμα που συχνά προκαλεί δυσάρεστες εκπλήξεις: τι σημαίνει υπασφάλιση και πώς μπορεί να επηρεάσει το ποσό που τελικά θα λάβετε.
Η υπασφάλιση δεν αφορά το αν έχετε ή δεν έχετε συμβόλαιο. Αφορά το αν το ποσό για το οποίο έχετε ασφαλίσει την περιουσία σας ανταποκρίνεται στην πραγματική αξία που πρέπει να καλυφθεί. Με απλά λόγια, όταν το ασφαλιζόμενο κεφάλαιο είναι χαμηλότερο από την πραγματική ασφαλιστέα αξία, η περιουσία σας είναι υπασφαλισμένη.
Τι σημαίνει υπασφάλιση στην πράξη
Στην ασφάλιση κατοικίας, η αξία που εξετάζεται για το κτίριο δεν είναι η εμπορική τιμή πώλησης του ακινήτου. Είναι το κόστος ανακατασκευής του: πόσα χρήματα απαιτούνται για να αποκατασταθεί το κτίσμα μετά από μια σοβαρή ζημιά, με βάση τα τετραγωνικά, τα υλικά, την ποιότητα κατασκευής και το κόστος εργασίας.
Για παράδειγμα, η γη, η θέα ή η περιοχή μπορεί να ανεβάζουν την εμπορική αξία ενός σπιτιού, αλλά δεν αποτελούν κατ’ ανάγκη μέρος του κόστους ανακατασκευής. Αντίθετα, μια ανακαίνιση κουζίνας, η θερμομόνωση, τα ακριβά δάπεδα, μια αποθήκη ή πρόσθετες κατασκευές μπορεί να έχουν αυξήσει το κόστος αποκατάστασης χωρίς να έχουν αποτυπωθεί στο συμβόλαιο.
Το ίδιο ισχύει για το περιεχόμενο. Ένα σπίτι μπορεί να είναι σωστά ασφαλισμένο ως κτίριο, αλλά να έχει χαμηλό κεφάλαιο για έπιπλα, ηλεκτρικές συσκευές, ρούχα, ηλεκτρονικό εξοπλισμό και προσωπικά αντικείμενα. Σε μια επιχείρηση, η υπασφάλιση μπορεί να αφορά το κτίριο, τα εμπορεύματα, τα μηχανήματα, ή τον επαγγελματικό εξοπλισμό.
Γιατί η αποζημίωση μπορεί να μειωθεί
Σε συμβόλαια όπου εφαρμόζεται ο σχετικός όρος, η ασφαλιστική εταιρία μπορεί να αντιμετωπίσει τον ασφαλισμένο ως συνυπεύθυνο για το μέρος της αξίας που δεν είχε ασφαλίσει. Αυτό είναι γνωστό ως αναλογικός κανόνας. Δεν σημαίνει ότι η εταιρία αρνείται τη ζημιά. Σημαίνει ότι η αποζημίωση υπολογίζεται αναλογικά, επειδή είχε δηλωθεί χαμηλότερη αξία από την πραγματική.
Ας επιστρέψουμε στο παράδειγμα της κατοικίας. Αν το πραγματικό κόστος ανακατασκευής είναι 200.000 ευρώ, αλλά το συμβόλαιο έχει κεφάλαιο 120.000 ευρώ, το ακίνητο είναι ασφαλισμένο κατά 60%. Αν προκύψει καλυπτόμενη ζημιά 40.000 ευρώ και ισχύει ο αναλογικός κανόνας, η αποζημίωση μπορεί να υπολογιστεί ως εξής:
120.000 / 200.000 × 40.000 = 24.000 ευρώ
Ο ιδιοκτήτης καλείται τότε να καλύψει από δικά του χρήματα τη διαφορά των 16.000 ευρώ, πέρα από τυχόν απαλλαγή που προβλέπει το συμβόλαιο. Το πιο κρίσιμο είναι ότι αυτή η συνέπεια δεν αφορά μόνο μια ολική καταστροφή. Μπορεί να προκύψει και σε μερική ζημιά, όπως μια φωτιά σε έναν χώρο, μια διαρροή που προκαλεί εκτεταμένες φθορές ή ζημιά από καιρικό φαινόμενο.
Δεν έχουν όλα τα συμβόλαια τον ίδιο τρόπο υπολογισμού
Η υπασφάλιση και η εφαρμογή της εξαρτώνται από τους όρους του εκάστοτε προγράμματος. Υπάρχουν καλύψεις με ασφάλιση σε πρώτο κίνδυνο, όπου συμφωνείται ένα συγκεκριμένο ανώτατο ποσό αποζημίωσης και δεν εφαρμόζεται με τον ίδιο τρόπο η αναλογία. Άλλα προγράμματα περιλαμβάνουν ειδικούς όρους ή προβλέψεις για αυτόματη αναπροσαρμογή κεφαλαίων.
Γι’ αυτό δεν αρκεί να θυμάστε ένα ποσοστό ή να θεωρείτε ότι όλα τα συμβόλαια λειτουργούν όμοια. Χρειάζεται να διαβάζετε τους όρους και να ζητάτε καθαρή εξήγηση για το πώς υπολογίζεται η αποζημίωση σε περίπτωση μερικής και ολικής ζημιάς. Η χαμηλότερη τιμή ενός ασφαλίστρου μπορεί να είναι χρήσιμη μόνο όταν δεν έχει προκύψει από κεφάλαια που αφήνουν ουσιαστικό κενό προστασίας.
Πού εμφανίζεται συχνότερα η υπασφάλιση
Η υπασφάλιση συνήθως δεν γίνεται από αδιαφορία. Προκύπτει επειδή οι αξίες μένουν ίδιες για χρόνια, ενώ αλλάζουν το κόστος υλικών και εργασίας, η χρήση του χώρου ή το περιεχόμενό του. Συχνά τη συναντάμε στις ακόλουθες περιπτώσεις:
- Κατοικίες με παλιό ασφαλιζόμενο κεφάλαιο που δεν έχει αναθεωρηθεί μετά την αύξηση του κόστους κατασκευής.
- Ακίνητα που ανακαινίστηκαν ή επεκτάθηκαν, χωρίς να ενημερωθεί η ασφάλιση κτιρίου και περιεχομένου.
- Εξοχικές κατοικίες, αποθήκες και βοηθητικοί χώροι που θεωρήθηκαν λανθασμένα ασήμαντοι.
- Επιχειρήσεις με αυξημένο στοκ, νέο εξοπλισμό ή μηχανήματα που αποκτήθηκαν μετά την έκδοση του συμβολαίου.
Ιδιαίτερα για μια επιχείρηση, το ζήτημα δεν σταματά στην αξία των πραγμάτων. Ένα κατάστημα ή ένα εργαστήριο μπορεί να χρειαστεί μήνες για να επιστρέψει σε κανονική λειτουργία. Αν τα κεφάλαια για εμπορεύματα, εξοπλισμό ή απώλεια κερδών είναι ανεπαρκή, η πίεση στην καθημερινή ρευστότητα μπορεί να είναι μεγαλύτερη από τη ζημιά στο ίδιο το κτίριο.
Υπασφάλιση κατοικίας: τι αξία πρέπει να δηλώσετε
Για το κτίριο, ζητούμενο είναι ένα ρεαλιστικό κόστος πλήρους ανακατασκευής και όχι η τιμή στην οποία θα πουλούσατε το ακίνητο. Τα τετραγωνικά μέτρα, ο όροφος, η ηλικία του κτιρίου, η ποιότητα των υλικών, οι ειδικές κατασκευές και οι βοηθητικοί χώροι επηρεάζουν την εκτίμηση.
Για το περιεχόμενο, βοηθά να κάνετε μια ειλικρινή καταγραφή ανά χώρο. Δεν χρειάζεται να μετατρέψετε το σπίτι σε αποθήκη αποδείξεων, αλλά είναι χρήσιμο να γνωρίζετε περίπου τι θα κόστιζε η αντικατάσταση των βασικών αντικειμένων σας. Φωτογραφίες, παραστατικά για αντικείμενα σημαντικής αξίας και ενημέρωση για κοσμήματα, συλλογές ή επαγγελματικό εξοπλισμό που βρίσκεται στο σπίτι μπορούν να αποδειχθούν πολύτιμα όταν χρειαστεί.
Προσοχή και στις βελτιώσεις. Μια νέα κουζίνα, ένα ενεργειακό τζάκι, φωτοβολταϊκά, συστήματα ασφαλείας ή μια ανακαίνιση μπάνιου δεν είναι απλώς αλλαγές στην καθημερινή άνεση. Μπορεί να μεταβάλλουν την αξία που χρειάζεται να προστατευτεί.
Τι ισχύει για αυτοκίνητο και μοτοσυκλέτα
Ο όρος υπασφάλιση συνδέεται κυρίως με περιουσιακές ασφαλίσεις, όπως κατοικία και επιχείρηση. Στην ασφάλιση αυτοκινήτου ή μοτοσυκλέτας, η υποχρεωτική αστική ευθύνη προς τρίτους δεν λειτουργεί με βάση την αξία του οχήματος. Η αποζημίωση για ίδιες ζημιές, κλοπή ή ολική καταστροφή εξαρτάται από τις καλύψεις, τα συμφωνημένα όρια και τους ειδικούς όρους του προγράμματος.
Ωστόσο, η ίδια λογική της σωστής ενημέρωσης παραμένει απαραίτητη. Η χρήση του οχήματος, οι οδηγοί, οι πρόσθετες καλύψεις και η εμπορική αξία του πρέπει να δηλώνονται ορθά. Ένα φθηνότερο συμβόλαιο δεν είναι απαραίτητα καλύτερο, αν λείπει ακριβώς η κάλυψη που θα χρειαστείτε σε μια δύσκολη στιγμή.
Πώς να μειώσετε τον κίνδυνο
Ο πιο πρακτικός τρόπος είναι ένας τακτικός έλεγχος του συμβολαίου σας, ιδανικά κάθε χρόνο και οπωσδήποτε μετά από σημαντική αλλαγή. Μην περιμένετε να συμβεί ζημιά για να διαπιστώσετε ότι η αξία του κτιρίου, του περιεχομένου ή του εξοπλισμού δεν είναι σωστά δηλωμένη.
Συγκεντρώστε τα βασικά στοιχεία της περιουσίας σας και συζητήστε τα με τον ασφαλιστικό σας σύμβουλο: επιφάνεια και χαρακτηριστικά ακινήτου, πρόσφατες εργασίες, αξία εξοπλισμού, ύψος αποθεμάτων, ειδικά αντικείμενα και ανάγκες συνέχισης της δραστηριότητας. Ζητήστε να σας εξηγήσει αν εφαρμόζεται αναλογικός κανόνας, ποιες απαλλαγές υπάρχουν και σε ποια ποσά περιορίζεται κάθε κάλυψη.
Στην Argyrakis Ασφάλειες, η σωστή ασφάλιση δεν αντιμετωπίζεται ως μια γρήγορη έκδοση συμβολαίου. Είναι μια συζήτηση για όσα έχετε χτίσει και για το τι θα χρειαζόταν ώστε να σταθείτε ξανά στα πόδια σας μετά από μια ζημιά.
Η πρόληψη δεν έχει τη δραματικότητα ενός απρόοπτου, αλλά έχει μεγαλύτερη αξία: λίγα λεπτά για να ελέγξετε τις ασφαλιζόμενες αξίες σήμερα μπορούν να προστατεύσουν το σπίτι, την επιχείρηση και την ηρεμία σας όταν πραγματικά θα τα χρειαστείτε.
Γιάννης Αργυράκης
Ασφαλιστικός Σύμβουλος από το 1993
Γνώση, εμπειρία και υπεύθυνη προσέγγιση σε θέματα ιδιωτικής ασφάλισης
